Królowa Margot

Premiera spektaklu Królowa Margot w reżyserii Grzegorza Wiśniewskiego odbyła się 8 grudnia 2012 roku. Chęć obejrzenia go towarzyszyła mi od dłuższego czasu. Powieść Aleksandra Dumasa, opowiadająca o jednym z najtragiczniejszych wydarzeń w dziejach Francji, ze względu na wielowątkowość i dużą ilość postaci pojawiających się na jej kartach, została ograniczona do historii o rządzy władzy i woli przetrwania, które okazują się być motorem popychającym ludzi do określonych czynów. Mimo upływu lat, które minęły od premierowego wieczoru, spektakl w dalszym ciągu przyciąga do Teatru Narodowego widzów spragnionych intrygującej fabuły i dobrego aktorstwa. Mnie nie rozczarował. 


Katarzyna Medycejska (Danuta Stenka) i Karol IX (Marcin Hycnar)
Katarzyna Medycejska (Danuta Stenka) i Karol IX (Marcin Hycnar)
Fot. Krzysztof  Bieliński

Grzegorz Wiśniewski przenosi widzów do Paryża pogrążonego w religijnych niepokojach, które 18 sierpnia 1572 roku miał zakończyć ślub księżniczki Małgorzaty Walezjuszki i króla Nawarry, Henryka. Wprawdzie ceremonia zaślubin odbyła się, jednak po upływie kilku dni, gwardia królewska i wzburzeni katolicy napadli na mieszkających w Paryżu hugenotów oraz poddanych króla Nawarry, którzy przyjechali do francuskiej stolicy chcąc świętować wprowadzenie pokoju. Fabuła przedstawienia koncentruje się na pojedynku o władzę, toczącym się wśród członków rodu Walezjuszów. Działania każdego z nich są motywowane przez inne powody.

Katarzyna Medycejska (Danuta Stenka) i Książę Franciszek (Mateusz Rusin) Fot. Krzysztof  Bieliński
Katarzyna Medycejska (Danuta Stenka) i Książę Franciszek (Mateusz Rusin)
Fot. Krzysztof  Bieliński

Katarzyna Medycejska (w tej roli znakomita Danuta Stenka) silną ręką sprawuje władzę. Choć oficjalnie to nie ona przewodzi polityce Francji, jej mania wielkości i chęć utrzymania tronu w rękach Walezjuszów, mają najsilniejszy wpływ na wydarzenia w państwie. Królewska duma, bezkompromisowe działanie przykryte kostiumem chłodu i zdecydowania sprawiają, że postać kreowana przez aktorkę jest najsilniejszym charakterem, jaki widzowie mogą oglądać na scenie. Przeciwstawić się decyzjom matki próbuje pełniący obowiązki króla Francji Karol IX (gra go Marcin Hycnar). Jednak bezskutecznie. Młody władca pogrążony we własnym świecie zbudowanym z szaleństwa i fizycznej słabości nie jest w stanie obronić swoich poglądów i planów przed despotyzmem matki. Knowania królowej popychają go do wydania rozkazu krwawej napaści na swoich protestanckich poddanych. Marcin Hycnar stworzył na scenie Teatru Narodowego intrygującą postać. Początkowo wydaje się być pozbawionym trzeźwego osądu władcą, którego zajmują biesiady i polowania, traktującym rządzenie państwem jak okazję do wyrwania się spod matczynej władzy. W drugim akcie widzowie uświadamiają sobie, że Karol IX ma świadomość wyniszczających Francję procesów oraz zagrożenia, jakim jest dla niego brat, Książę D’Alencon. Na podjęcie kroków zmierzających do ustabilizowania sytuacji okazuje się być za późno.


Książę D'Alencon (Mateusz Rusin) i Margot (Wiktoria Gorodeckaja)
Książę D’Alencon (Mateusz Rusin) i Margot (Wiktoria Gorodeckaja)
Fot. Krzysztof  Bieliński
Katarzyna Medycejska i Karol IX to postacie o najbardziej złożonych charakterach. W zestawieniu z nimi blado wypadają Książę D’Alencon (Mateusz Rusin) oraz tytułowa Margot (Wiktoria Gorodeckaja). Reżyser spektaklu nie poświęcił psychice tych bohaterów wiele uwagi, przez co ulegli spłyceniu względem swoich literackich pierwowzorów. Książę Franciszek, młodszy brat króla, skrycie gardzący nieudolnie sprawującym władzę bratem sam pragnie sięgnąć po władzę we Francji. Wpływ na jego działania ma namiętność odczuwana względem siostry, lecz nawet ona nie jest w stanie wyrwać go spod silnego wpływu matki. Młody polityk jest tylko narzędziem, którym może posługiwać się Katarzyna. Sceny rozmów pomiędzy tą dwójką mają w sobie magnetyzującą moc. Matka bywa dla syna czuła, lecz po chwilach wypełnionych tkliwością zaczyna traktować go z wyższością. Swoje postępowanie tłumaczy chęcią zapewnienia mu dostępu do tronu, jednak gesty i słowa kierowane do Franciszka świadczą raczej o świadomości, że ma do czynienia z człowiekiem słabym, nie przygotowanym do życia. Mimo tego, Katarzyna za wszelką cenę chce troszczyć się o swój ród i przetrwanie dynastii, co w finale doprowadza do kolejnej tragedii. Margot w spektaklu Grzegorza Wiśniewskiego nie posiada świadomości swojej politycznej pozycji. Jest królową bez tronu, której życie wypełniają kolejne romanse i unikanie wielkiej polityki. Wydana bez swej zgody za Henryka, ratuje mu życie w czasie rzezi, dzięki pozycji, jaką zapewnia jej pochodzenie. Margot walczy tylko o siebie i prawo do miłości, starając się ochronić zakochanego w niej La Mole’a. Polityczne przepychanki dosięgają ją w momencie śmierci starszego brata, czego zwiastunem jest czerwona jak krew suknia dziewczyny.

Margot (Wiktoria Gorodeckaja) i Karol IX (Marcin Hycnar) Fot. Krzysztof  Bieliński
Margot (Wiktoria Gorodeckaja) i Karol IX (Marcin Hycnar)
Fot. Krzysztof  Bieliński

W opozycji do rozterek przeżywanych przez rodzinę królewską znajduje się Henryk Nawarski. Kreujący jego postać Karol Pocheć mógłby dorównać Katarzynie, wydaje się jednak łagodniejszy od niej. Nie pozbył się skrupułów, szuka na nieprzyjaznym dworze sojusznika, którym nieoczekiwanie staje się Margot. Mężczyzna czeka, bacznie obserwuje sytuacje, stara się przetrwać. Nie wykorzystuje do tego celu najpopularniejszych metod rodem z królewskiego dworu, wśród których prym wiedzie trucizna. Czekanie okazuje się być najlepszym wyjściem.

Pogrążony w spiskach i krwi protestantów Paryż, był możliwy do stworzono na scenie teatru dzięki usunięciu kilku rzędów foteli, przez co scena nabrała głębi. Szkielet konstrukcji, która w zależności od potrzeb pełni funkcję katedry, sali tronowej, pałacowego dziedzińca i paryskiego bruku, doskonale się sprawdza. W zestawieniu z ławkami, stołem i krzesłami w minimalistyczny sposób, symbolicznie określa miejsce rozgrywania się kolejnych wydarzeń. Na podłodze rozsypana jest biała mieszanka żwirku i trocin (?), trzeszcząca pod stopami aktorów i oblepiająca ich kostiumy. Przywodziła mi na myśl żwir, jakim wytyczone są drogi prowadzące do Luwru. Bohaterowie poruszając się po scenie, a także podejmując określone decyzje wydeptują własne ścieżki w stworzonym przez Wiśniewskiego świecie.

Karol IX (Marcin Hycnar) i Henryk Nawarski (Karol Pocheć)
Karol IX (Marcin Hycnar) i Henryk Nawarski (Karol Pocheć)
Fot. Krzysztof  Bieliński

Obok aktorów wcielających się w członków rodu Walezjuszów pojawiają się inni, grający postacie mniej lub bardziej wpływające na akcję spektaklu. La Mole, Coconnas, Admirał de Coligny stają się ofiarami politycznych przepychanek, które w finale spektaklu zmieniają się w walkę o życie. Grzegorz Wiśniewski zdecydował się na wstrząsające zakończenie przedstawienia, które odbiera polityce resztę moralności.

Królową Margot nie często przenoszono na deski teatrów. W porównaniu z innymi dziełami Aleksandra Dumasa jest to opowieść mroczna, pełna sprzeczności i mówiąca o wyniszczających namiętnościach. Paradoksalnie to doskonałe tworzywo, z którego można wykreować interesującą sztukę teatralną. Grzegorz Wiśniewski w swojej inscenizacji wykorzystał tylko niektóre wątki, splatając je w spójną fabułę. Nadał całości klasyczną formułę, przemyślanie obsadził aktorów w rolach, które odgrywają od lat. Dzięki temu jego spektakl wciąż cieszy się zainteresowaniem widzów, którzy nagradzają cały zespół gromkimi brawami.
Blog o teatrze – recenzje spektakli, relacje z festiwali teatralnych

2 Replies to “Królowa Margot”

  1. Przyznam, że nie miałam okazji poznać wcześniej 'Królowej Margot', ale z pewnością Twoja recenzja pobudziła we mnie ciekawość. Super pomysł na bloga, dawno na takiego się nie natknęłam, pozdrawiam serdecznie i zapraszam do mnie: artoflife.pl

  2. Polecam ten spektakl, tym bardziej, że pewnie niedługo zejdzie ze sceny Narodowego. Prawdę mówiąc "złapałam się" na znane nazwiska w obsadzie, jednak aktorzy udowodnili, że są cenieni nie przez przypadek 😉

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *